(Singingtalent.vn) – Có một mâu thuẫn dường như không thể giải quyết được khi nhạc sến
luôn “bị” những người làm âm nhạc chuyên nghiệp coi “rẻ tiền” song nó lại có sức
sống, sức lan tỏa mạnh. Vì sao?
– Có một mâu thuẫn dường như không thể giải quyết được khi nhạc sến
luôn “bị” những người làm âm nhạc chuyên nghiệp coi “rẻ tiền” song nó lại có sức
sống, sức lan tỏa mạnh. Vì sao?
LTS: Từ bài phỏng vấn nhạc sĩ Quốc Trung ngày 10/9, câu chuyện xung quanh |
Câu chuyện tranh cãi về dòng nhạc được gắn với cái tên “sến” đã bắt đầu từ
lâu nhưng chưa biết bao giờ có thể kết thúc. Có một mâu thuẫn dường như không
thể giải quyết được khi nhạc sến luôn “bị” những người làm âm nhạc chuyên nghiệp
coi “rẻ tiền” song nó lại có sức sống, sức lan tỏa mạnh. Vì sao thế? Cần nhìn
nhận khách quan vấn đề này.
 |
Các nhạc sĩ/ca sĩ tham gia ý kiến về nhạc sến |
Nhạc “sến”: nhìn từ góc sáng tác hay người nghe?
Nhạc “sến” có thể coi là một thuật ngữ dùng để chỉ dòng nhạc tình cảm thiên
về tình yêu đôi lứa với sự chia ly vốn phổ biến ở Sài Gòn cùng với sự phát triển
của văn hóa phòng trà trước năm 1975. Đây là cách gọi của người miền Bắc và xuất
hiện sau năm 1975, lúc đầu có ý miệt thị về một dòng nhạc ủy mị, khiến con người
ta dễ sa đà vào tình cảm sướt mướt của tình yêu đôi lứa – tức là thiên về cái
tôi cá nhân mà thiếu đi tinh thần tập thể vốn là một trong những điều tối cần
thiết trong giai đoạn đất nước mới thống nhất và đang hừng hực khí thế xây dựng
lại sau những mất mát từ chiến tranh.
Cho nên ở một góc độ nào đó, với ý nghĩa như vậy thì tên gọi với ý nghĩa ấy
phù hợp với một giai đoạn lịch sử nhất định. Ngoài từ nhạc sến, dòng nhạc này
còn được gọi là nhạc vàng, tức nhạc tình cảm buồn, để đối trọng với nhạc đỏ với
những ca khúc kháng chiến đề cao tinh thần quyết tâm đấu tranh cao, với khí thế
hừng hực.
Tuy nhiên, giới âm nhạc và công chúng nghe nhạc miền Nam gọi nó là dòng nhạc
tình. “Tây” hơn nữa được gọi là nhạc bolero. Ngay cả bây giờ, nhiều ca sĩ cũng
có ý tránh tên gọi “sến”, “vàng” vì có lẽ còn e ngại sự miệt thị từ công chúng
nên “dệt” cho nó cái tên khá “mỹ miều” và cũng rất thông minh khi gắn cả tinh
thần dân tộc vào đó trong cụm từ: nhạc trữ tình quê hương.
Một thú vị có thể sẽ bất ngờ, tưởng rằng Sài Gòn là “đất thánh” sinh ra và nuôi
dưỡng cho dòng nhạc này nhưng thực tế Hà Nội mới là điểm khởi đầu. Ở Hà Nội nhạc
tình có xuất phát điểm sớm, ngay đầu những năm 1940 cùng sự xuất hiện của tân
nhạc.
Sau năm 1954 nhạc tình không được khuyến khích ở miền Bắc, song nó đã được các
nhạc sĩ từ Hà Nội mang theo khi di chuyển vào phía Nam. Sự mới mẻ cộng với lợi
thế thể hiện tâm hồn đầy lãng mạn của những người đang yêu lại được khoác lên
bởi những giai điệu rủ rỉ, đượm buồn đã nhanh chóng chinh phục người nghe miền
Nam. Thêm vào đó, việc không bị hạn chế phát triển nên chỉ trong thời gian ngắn
dòng nhạc này đã có sự phát triển mạnh mẽ.
Cách nhìn có phần thiếu thiện chí từ một số nghệ sĩ chuyên nghiệp hiện nay
(chủ yếu phía Bắc) đối với dòng nhạc này có lẽ xuất phát từ những quan niệm trên
đây; đồng thời có thể họ cho rằng, với dòng nhạc một màu, chỉ khai thác một chủ
để tình yêu đôi lứa khiến dòng nhạc này thiếu đi tính sáng tạo và chất nghệ
thuật. Lý luận trên đây có thể đúng với những người làm âm nhạc luôn muốn hướng
tới những mới mẻ song điều đó không quan trọng đối với người nghe.
Sự thực thì người nghe chỉ cần những gì thật gần gũi, đúng với tâm trạng và nói
một cách hết sức nôm na là “lọt cái lỗ tai”. Điều này có lẽ nhạc sến là một
trong số ít dòng nhạc cho tới thời điểm hiện nay đã làm được tốt nhất.
 |
Vinh Sử – nhạc sĩ được người yêu nhạc của ông gọi là “ông vua nhạc |
“Nhạc sến có liên hệ mật thiết với dân ca”
Ở một góc độ khác, hãy thật cẩn thận khi phê bình về chất lượng nghệ thuật,
hãy tự đặt câu hỏi tại sao nhạc sến lại có sức sống bền bỉ cùng sự ảnh hưởng
rộng đến thế. Hãy thử một lần đặt mình vào địa vị người nghe để thưởng thức
những giai điệu nhạc sến bằng đôi tai của người hiểu biết âm nhạc, sau đó giải
mã cái gọi là “nghịch lý” của nó.
Không ít người sẽ rất ngạc nhiên khi dòng nhạc này có mối liên hệ mật thiết
với những bài dân ca. Không kể những “Chiếc áo bà ba” (Trần Thiện Thanh), “Còn
thương rau đắng mọc sau hè” (Bắc Sơn), “Chuyến đò quê hương” (Vy Nhật Tảo)… vốn
ảnh hưởng trực tiếp từ dân gian, ngay cả những ca khúc “sến xịn” như “Chuyến xe
lam chiều”, “Làm dâu xứ lạ”, “Người phu kéo mo cau” (Vinh Sử), “Đêm buồn tỉnh
lẻ” (Tú Nhi – Bằng Giang), “Mưa đêm tỉnh nhỏ” (Hà Phương)… vẫn nói là bolero,
rumba cho “sang”, chứ nếu không gọi bằng những cái tên ấy và chỉ giữ nguyên phần
tiết tấu nhạc đệm sẽ thấy từ trên nền tiết tấu đó, có thể hát được rất nhiều bài
dân ca từ Quan họ hay đồng bằng Bắc bộ đến Nam bộ.
Giai điệu của những ca khúc sến thường cũng đơn giản, sự phát triển không quá
phức tạp chính là một nét gần gũi với dân ca. Trong khi đó, nhìn lại quá khứ
nhạc Việt, từ thuở hồng hoang, chúng ta là một dân tộc thiên về nhạc hát chứ
không phải nhạc đàn. Vì thế, chạnh nghĩ việc phát triển các dòng nhạc khác, kể
cả khí nhạc là cần thiết nhưng sẽ không có dòng nhạc nào có thể đánh bật được
nhạc hát. Cái tên dòng nhạc trữ tình quê hương cũng vì thế mới không trở nên
kệch cỡm, lố bịch.
“Khó có thể đánh bại nhạc sến”
Tất nhiên, không thể phủ nhận việc nghe quá nhiều dòng nhạc buồn, thường nói
về sự chia tay bi đát của những cuộc tình dang dở sẽ ảnh hưởng ít nhiều tới tinh
thần người nghe. Bài học lớn đã nhìn thấy đối với chính quyền miền Nam Việt Nam
trước năm 1975; đồng thời chứng minh “âm nhạc cũng là một thứ vũ khí sắc bén” mà
nhạc sĩ Cát Vận đã từng nói trong một bài viết mới đây của ông trên tạp chí Âm
nhạc Việt Nam khi nhắc tới sự tiếp nối của dòng ca khúc cách mạng.
Thanh Sơn – tác giả của “Nỗi buồn hoa phương” – một trong những nhạc sĩ đình
đám của nhạc sến chia sẻ lúc đầu rất khó chịu với cách gọi này rồi ông tìm cách
“sống chung với lũ”. Với Vinh Sử, tác giả “Nhẫn cỏ trao em” còn cảm thấy vui khi
mọi người yêu quý gọi là “ông vua nhạc sến”. Thực tế, nhạc sến, nhạc vàng đã
không còn được hiểu theo ý miệt thị mà trở thành một thuật ngữ tương đương với
các thuật ngũ dùng chỉ các dòng nhạc khác. Nên, đối với giai đoạn hiện nay, sự
miệt thị về dòng nhạc này trong một bộ phận âm nhạc chuyên nghiệp cần phải được
gạt bỏ.
 |
Nhà nghiên cứu, lý luận âm nhạc Nguyễn Quang Long |
Đồng thời cũng cần nhìn nhận những đóng góp của nhạc sến đối với đời sống
tinh thần người dân. Không phải ngẫu nhiên một dòng nhạc có thể bám rễ vào đời
sống nên cũng không dễ dàng “bứt” nó ra. Điều người nhạc sĩ có thể làm nếu thực
sự muốn đẩy lùi nhạc sến vào quá khứ chỉ có con đường duy nhất là tạo ra một
dòng nhạc khác đủ sức thay thế trong lòng người nghe. Đồ rằng, sáng tạo ra một
dòng nhạc khác không phải là bolero thiên về trữ tình nội tâm thì khó đánh bật
được nhạc sến trong lòng người Việt.
Nguyễn Quang Long
Lý luận âm nhạc
0 Nhận xét