(Singingtalent.vn) – Vụ tranh chấp quanh phí tác quyền nhạc Trịnh vừa qua cho thấy, nhiều
nguyên tắc của thỏa thuận dân sự trong việc thu phí tác quyền đã bị vi phạm, và
sẽ còn tiếp tục bị vi phạm.
– Vụ tranh chấp quanh phí tác quyền nhạc Trịnh vừa qua cho thấy, nhiều
nguyên tắc của thỏa thuận dân sự trong việc thu phí tác quyền đã bị vi phạm, và
sẽ còn tiếp tục bị vi phạm.
BTC liveshow Khánh Ly ‘tố ngược’ Trung tâm tác quyền
“Trịnh Công Sơn còn sống sẽ không đòi tiền tác quyền”
“Ăn vạ” – cơ chế thỏa thuận dân sự về tác quyền?
Tất cả các bên liên quan trong vụ tranh chấp phí tác quyền ở show diễn của
danh ca Khánh Ly vừa qua đang viện các lý lẽ để giành về phía mình phần đúng.
 |
| Tranh cãi phí tác quyền nhạc Trịnh giữa Trung tâm tác quyền và nhà tổ chức trong đêm diễn của ca sĩ Khánh Ly tại Đà Nẵng hôm 8/8. (ảnh VNE) |
Thế nhưng, xét trên bản chất của một thỏa thuận dân sự, người ta có thể đi
tới cái nhìn sắc nét và rõ ràng hơn đối với một vụ việc mà cái lý đúng đã được
sử dụng một cách tinh vi để khỏa lấp cái lý sai, cũng như, lợi ích chung được
nhân danh để thỏa mãn lợi ích riêng.
Nguyên tắc tự do
Phía ban tổ chức liveshow Khánh Ly cho rằng họ bị
Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc (VCPMC) đề nghị một mức phí tác quyền cao
gấp hàng chục lần so với các chương trình có cùng điều kiện tương đương về giá
vé, địa điểm và quy mô tổ chức.
Trên góc độ thị trường mua bán ca khúc tự do, ai cũng biết nếu không thuận
mua vừa bán thì người mua hoàn toàn có thể tìm mua ở chỗ khác. Nhưng ở đây, ca
khúc là một “món hàng” mà tính độc đáo, duy nhất và không thể thay thế của nó dễ
dàng đặt người mua vào vị thế phải cần tới người bán.
Trong trường hợp ca sĩ Khánh Ly, sự nghiệp sân khấu của bà gắn liền không chỉ
với riêng một ca khúc Trịnh Công Sơn, mà là gắn với…toàn bộ gia tài âm nhạc
của ông. Thật khó tưởng tượng bà lên sân khấu mà khán giả ở dưới lại không chờ
đợi bà hát một ca khúc nhạc Trịnh nào.
Như vậy, người ta có thể thấy pháp luật về bản quyền âm nhạc ở VN – vốn mới
đi vào thực tế từ hơn một thập niên trở lại đây – được xác lập trên những điều
kiện phụ thuộc, khó có tự do cho người mua. Để tránh tình trạng này, cũng như
tránh việc mỗi lần sử dụng phải thương lượng lại phí tác quyền, ngành công
nghiệp thu âm và biểu diễn của thế giới giải quyết bằng cách mua độc quyền ca
khúc. Tác giả ca khúc chỉ còn lại quyền nhân thân, không còn quyền sở hữu.
Riêng trong hoàn cảnh VN, những tranh chấp về phí tác quyền hiện rất dễ xảy
ra trong những trường hợp mà các điều kiện phụ thuộc dẫn đến bên bán hoặc bên
mua thiếu tự do trong thỏa thuận, đặc biệt là trong các mối quan hệ gắn bó mật
thiết giữa giọng ca và tác phẩm có từ trước thời điểm năm 2000.
Nguyên tắc hòa giải
Đây là nguyên tắc được pháp luật về quan hệ dân sự khuyến khích thực thi giữa
hai bên và nghiêm cấm việc dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực khi tham gia giải
quyết tranh chấp dân sự.
Việc tranh chấp quanh các thỏa thuận dân sự vốn là chuyện bình thường, nếu
cần sẽ được phân xử ở tòa án. Riêng trong lĩnh vực nghệ thuật, tiến trình thỏa
thuận này cần được giữ trong vòng bí mật để bảo vệ hình ảnh cho người nghệ sĩ mà
cả hai bên cùng khai thác, có lợi. Nhưng ở đây, cách thức đi đòi tác quyền ầm ĩ đã phủ bóng tối lên một show diễn sang trọng, đánh đồng nó với những nhộn nhạo chợ búa
tầm…“showbiz”.
Mặt khác, sự ầm ĩ này không phải xuất phát ừ sự “chây ì” về tác quyền mà là không thể đạt được thống nhất về mức tác quyền phải trả. Về phía trung tâm VCPMC, ngay trước chương trình, họ đòi bằng được mức giá tính theo doanh thu nhưng con số doanh thu thật thì ai cũng hiểu phải chờ đến khi kết toán chương trình mới có.
Thế nhưng, bất cứ hành động nào từ phía VCPMC kể từ thời điểm diễn ra
liveshow cũng sẽ được bào chữa, bởi cái sai lớn nhất của ban tổ chức là để
chương trình diễn ra mà chưa đạt được thống nhất về phí tác quyền với riêng ca
khúc của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.
Người ta cũng có thể đặt dấu hỏi vụ việc trên có khiến những hỗn mang trên
lĩnh vực tác quyền âm nhạc sẽ trở sáng tỏ và đi dần vào trật tự? Câu trả lời là
rất khó, bởi vụ việc đang dần lộ ra nhiều câu chuyện lộn xộn khác. Từ tư cách
đại diện của VCPMC cho đến việc các cơ quan quản lý văn hóa đang phải dùng “biệt lệ” pháp lý
trong cấp phép tổ chức biểu diễn, bằng yêu cầu “đính kèm” các đơn vị tổ chức
biểu diễn phải chi trả tác quyền, vốn là một giao dịch dân sự mà về nguyên tắc,
Nhà nước không được phép can thiệp.
Minh Chánh
0 Nhận xét